Boekverkoper, mei 2010
Jongerenboeken verdwijnen uit kinderboekenhoek
Rubriek Young Adults wordt volwassen
Boeken voor jongeren veroveren langzaam maar zeker een eigen plek in de boekhandel. Vaak in een eigen kast, liefst ver weg van de kinderboeken. Nu nog het publiek veroveren.
Als er één rubriek ding is waar Meriam Wehrens, senior boekverkoper bij Selexyz Van Piere in Eindhoven, zich druk om maakt, is het Young Adults. Dat vertelde zij in de vorige Boekverkoper. Misschien omdat zij kinderen heeft in die leeftijd, maar ook omdat zij zich herinnert uit haar eigen jeugd, zegt zij nu. ‘Op een dag ben je te oud voor kinderboeken, maar is de stap naar volwassenenliteratuur nog groot. Gelukkig is daar nu meer aandacht voor. Het gaat vaak mis met lezen op die leeftijd. Sommige jongeren stappen moeiteloos over, maar voor anderen is het gewoon moeilijk om een geschikt boek te vinden. Zij willen lezen over een hoofdpersoon waarmee ze zich kunnen identificeren, van hun leeftijd, een jongen als de lezer een jongen is, een meisje als het een meisje is. En dan moet het ook nog toegankelijk zijn en niet te dik.’
John Schrijnemakers van kinderboekhandel Speelboek in Amersfoort is al jarenlang enthousiast voorvechter van een serieuzere benadering van jongeren als aparte doelgroep van de boekhandel. In Boekblad wond hij zich er in 2008 over op dat geen enkele uitgever een apart jongerenfonds heeft. ‘Nou, dat is wel veranderd’, zegt hij nu. ‘Sterker nog: Young Adult is inmiddels bijna heilig verklaard. Er zijn een paar fondsen die al een mooie collectievoor jongeren hadden en zich daar nu gerichter mee bezighouden. Lemniscaat is daarvan een mooi voorbeeld. Maar ook Van Holkema & Warendorf, Van Goor en Querido. Ook Moon besteedt veel aandacht aan Young-adulttitels. Maar ook uitgevers die nooit zoveel voor jongeren doen hebben nu bijna allemaal wel ergens YA op haar folder staan. Wat vroeger een jeugdboek was, krijgt nu het stickertje Young Adult. Als boekverkoper moet je daar dus doorheen weten te prikken.’
Vooral op beursen valt het Wehrens op dat er een nieuwe doelgroep is gevonden, ‘een groep die recht van spreken heeft en die je serieus moet nemen. En waar veel geld mee kan worden verdiend.’ Ze noemt het initiatief van Lemniscaat om op de laatste editie van Manuscripta een kast vol Young-adultboeken te verloten en de actie, ook van Lemniscaat in samenwerking met het CJP, om het boek Marcelo en de echte wereld van Francisco X. Stork in twee delen aan te bieden: het eerste gratis bij het CJP-magazine of bijna gratis via de boekhandel en het tweede voor € 8,25 in de boekhandel. En de eigen Selexyz-folders en posters voor de doelgroep. Verder zie je dat veel boekhandels een aparte Young-adultkast hebben. ‘Dat alles zegt veel over de groei die van de rubriek verwacht wordt.’
Ook Selexyz Van Piere heeft een speciale kast met Young-adultsboeken. Anders dan Wehrens graag zou willen, staat deze bij de kinderboeken. Een speciale tafel met boeken die jongeren kunnen aanspreken staat aan de rand van die hoek. Daarop liggen ‘echte’ Young-adulttitels, zoals Hoe ik nu leef van Meg Rosoff en Pizzamaffia van Khalid Boudou, maar ook fantasy, de Twilight Series van Stephenie Meyer en chicklit. Het liefst zou zij daar ook volwassenenliteratuur op leggen en gaat dat binnenkort ook doen. Nu is dat logistiek nog niet handig. Ze heeft collega’s van de afdeling kinderboeken geïnstrueerd om door te verwijzen naar de literatuurafdeling, voor bijvoorbeeld Zwagerman, A.F.Th. van der Heijden, Giphart en beginnende schrijvers als Wanda Bommel. ‘Dat doen zij gelukkig ook.”
Boekhandelaren zijn de laatste jaren anders over jongeren gaan denken, merkt Henk Thuis, van boekhandel Krings Geleen, die sinds kort ook Young-adultkast heeft staan. Deze staat bij de literatuur. Jongeren willen, zo merkt Thuis, immers niet bij de kinderboeken worden gezien, ook al vinden zij volwassenenboeken maar saai-saai-saai. ‘We hadden eerst het idee dat kinderen op die leeftijd stoppen met lezen. Dat veranderde pas echt door de komst van een aantal titels die zowel door kinderen als door volwassenen werden gelezen. Vooral Harry Potter heeft, drie, vier jaar geleden, voor een doorbraak gezorgd. Kinderen die acht, negen waren toen ze de eerste delen lazen, lazen tien jaar later de latere delen. Die waren ook voor hen geschreven. Dat is heel knap natuurlijk, hoe het verhaal met het publiek meegroeide. En daardoor wisten we: jongeren lezen wél!’ Behalve fantasy lezen ze vooral real life stories, ‘van een hoog emotioneel gehalte’ volgens Thuis, ‘zoals de loverboy-series van Helen Vreeswijk. Boeken die erin hakken, hoe erger hoe beter, lijkt het wel. Ook dat is een ontwikkeling die het lezen van jongeren ten goede komt: de boeken die voor deze doelgroep zijn steeds minder belerend en spreken daardoor meer aan. Terwijl jongeren – en ook ik – er veel van leren.’ Het is overigens een rubriek die altijd in ontwikkeling zal blijven, benadrukt Thuis, want de jongere van nu zit over twee jaar al in een hel andere fase. Je moet je dus willen blijven inleven in wat jongeren nu bezighoudt. Dat maakt het een lastige maar vooral ook hele leuke rubriek.’
Als gespecialiseerde kinderboekhandelaar heeft Schrijnemakers er moeite mee dat veel algemene boekhandelaren zweren bij een aparte Young-adultkast, liefst zo ver mogelijk van de kinderboeken. ‘Belangrijker is dat je weet wat je verkoopt. Weet je de doelgroep duidelijk te maken dat ze bij jou moeten zijn, dan komen ze heus wel. Daarom blijf ik roepen: je moet ze zelf lezen, die boeken. Zeker bij jongeren is dat de sleutel tot succes. Die zijn eigenwijs en hebben niet veel te besteden. Het moet een schot in de roos zijn, anders ben je ze kwijt.’
De uitdaging ligt volgens Schrijnemakers niet meer in de erkenning van Young adults als volwaardige rubriek bìnnen het boekenvak maar de bekendheid ermee daarbuiten. Vandaar dat hij tijdens de afgelopen boekenweek een bijeenkomst organiseerde voor leraren Nederlands in Amersfoort en omgeving, om hen wegwijs te maken in de jongerenliteratuur. Wehrens ziet, tot haar vreugde, dat sommige docenten het goed vinden als jongeren Young-adulttitels voor hun lijst mogen lezen. En ze is blij met de lerares van haar dochter die haar klas de volgende tip meegaf: ‘als je na een paar bladzijden merkt dat een boek je niet aanspreekt, leg het dan weg.’ ‘Die begrijpt het: op deze leeftijd is het belangrijkste niet wàt ze lezen, maar dàt ze lezen. Houden ze plezier in het lezen, dan blijven ze ook lezen als het niet meer verplicht is voor school.’