Een verkorte versie van dit artikel stond op 23 juli in AD Rotterdams Dagblad

Letterlijk midden in de stad, is het Noordereiland nog altijd een goed bewaard geheim. Daar lijkt verandering in te komen.

Rotterdam - ,,Het Noordereiland, dat is toch Zuid?" , riep Nicole van Tent uit toen een vriend haar tipte voor een baantje in café Tejas aan de Maaskade. ,,Het leek me niks. Maar ik kwam hier aan, zag het water en had gelijk een vakantiegevoel. Dat heb ik nog steeds.”

Sinds januari runt Van Tent haar eigen lunchroom Versus, tegenover Tejas. Buurtgenoten en toeristen wisselen elkaar af op het terras. ,,Veel mensen zijn verbaasd als ze hier voor het eerst zijn: een echt eiland, een beetje dorps, maar met geschiedenis. We zouden hier veel meer mee kunnen doen." Haar zaak is een begin. Van de vele horecagelegenheden die het voormlige schipperseiland telt, is Versus de enige waar ook meiden, oude mensen rustig koffie drinken en waar ondernemers hun relaties mee naartoe nenem.

De proloog van de Tour de France, die het Noordereiland aandeed, kan wel eens een keerpunt zijn, schat Eric Schunselaar, eigenaar van duikreiswinkel Lazy Wave en voorzitter van de plaatselijke ondernemersvereniging. ,,Voor het eerst is het gelukt om ervoor te zorgen dat ondernemers en bewoners meegenoten van een van de vele evenementen om ons een. We hebben een plattegrond uitgebracht met bezienswaardigheden, een tribune en een podium neergezet en Tour-de-France-T-shirts verkocht, ontworpen door Peter Hofland, een van de vele kunstenaars op het Noordereiland.” Schunselaar was blij toen burgemeester Aboutaleb, verrast door het ‘Franse Burgemeester Hofmannplein, zei dat het Noordereiland een Montmartre aan de Maas zou kunnen worden. ,,Dat biedt mogelijkheden. Lazy Wave trekt klanten van ver buiten Rotterdam, net als nautische boekwinkel Observator en de Brandweerwinkel. We willen meer bedrijven met een regiofunctie. Het zou het mooist zijn als de Van der Takstraat zich daarmee ontwikkelt zoals de Witte de Withstraat: van een versloft winkelgebied tot place to be."

Als er een plek is waar je kunt zien hoe Rotterdam er voor de oorlog uitzag, is het de Maaskade. Dat is grotendeels te danken aan actieve bewoners, onder wie Ellen Vomberg. ,,Toen ik hier in 1985 kwam, was het een stuk minder. Verpauperde panden die dreigden te worden gesloopt en veel ellende. Met de werkgroep De Gouden Randjes hebben we er tien jaar actie voor gevoerd dat de oudbouw aan de kades juist werd opgeknapt. Je gaat die weinge oude huizen die Rotterdam nog heeft toch niet slopen? In 2002 begon de gemeente eindelijk met het opknappen van de casco’s. Een groot deel van de Maaskade, waaronder het Hulstkampgebouw en het pand van Ooms, is nu Beschermd Stadsgezicht.”

,,Actievoeren heeft zin”, heeft ook Marijke Verhoeff geleerd in de ruim dertig jaar dat zij voorzitter is van de bewonersvereniging Noordereiland. ,,En als je niets doet gaan slechte plannen van de gemeente in ieder geval door.” Verhoeff koestert goede hoop voor Ons Park, het terrein tussen de voormalige spoordijk en de voet van de Willemsbrug, waar zij met andere bewoners bloemenperken heeft aangelegd om bouwplannen tegen te houden. En ze staat sympathiek tegenover het idee van Montmartre aan de Maas. ,,Er zijn zoveel kunstenaars, muzikanten en schrijvers op het eiland, maar die treden zelden hier in de openbaarheid. We proberen hen nu bij elkaar te brengen, zodat het talent zichtbaar wordt en er misschien samenwerkingsverbanden ontstaan."

Dat is koren op de molen van Joe Cillen, de bedenker van het concept MS Noordereiland, met bewoners als bemanning. Cillen wil ermee uitnodigen tot een andere kijk op de werkelijkheid en de bemanning verbinden. Het idee van een stadseiland als schip leverde een vermelding op in onder andere de Lonely Planet Nederland. ,,Evenementen kunnen voor een opleving zorgen" zegt Cillen, ,,maar soms vooral voor overlast. Tijdens de Bavaria-cityrace is het eiland afgesloten voor alle verkeer, zelfs voetgangers. Terwijl het Noordereiland alles in zich heeft om uit zichzelf bezoekers te trekken, om te beginnen de fenomenale ligging. Dit is de enige plek in Rotterdam van waaruit je alle hoogbouw kunt zien.” Cillen werkt aan panelen langs de kades die aangeven welke gebouwen je ziet. Waarschijnlijk worden die nog dit jaar geplaatst.

Ondertussen duikt Ellen Vomberg zondag het water in, als een van de zeventig deelnemers aan de derde editie van het Rondje Noordereiland, de zwemwedstrijd om het eiland in de Maas. Dit is volgens haar een evenement dat past bij het eiland: kleinschalig, schoon, zonder herrie en echt sportief. ,,Een evenement om trots op te zijn."

Opwinding ten top, gisteravond op het Noordereiland, het doorgaans zo rustige stadseiland midden in de Nieuwe Maas in Rotterdam. Wij, de bewoners, kregen vorige week achtereenvolgens twee brieven in de bus: een van de woningbouwvereniging, gemeente en deelgemeente, en, de volgende dag, een van Bewonersvereniging Noordereiland. De tekst op de voorkant van de eerste begon met: ,,Er gaat gebouwd worden op het Jan Eleveld op het Noordereiland. Dat staat vast”. Vervolgens dat ‘wij’ op 30 juni graag samen met de bewoners een keuze willen maken uit twee typen park op dat Jan Eleveld: een open park, met bebouwing aan één van de oevers van de Maas, waarbij je vanuit het park vrij uitzicht hebt over de andere oever. Of een omsloten park, wellicht intiemer, tussen bebouwing langs beide kades. Ik was verbaasd. ,,O, staat dat nu echt vast?” Teleurgesteld overwoog ik, zoals gevraagd, alvast op papier aan tegeven welke voor- en nadelen ik zie bij beide varianten.

De nieuwsbrief van de bewonersvereniging (BVN), met daarop een foto van het parkje op zijn mooist,  stelde me gerust.  Ook de BVN nodigt bewoners uit om zich op 30 juni uit te spreken, om dezelfde tijd, op dezelfde plaats. Niet over de twee opties ‘van bovenaf’, maar over de vraag of in het huidige park überhaupt wel gebouwd mag worden. Het moge duidelijk zijn: de bewonersvereniging pleit voor ‘de nul-optie’: behoud het park, zonder te bouwen.

Dit willen de bewoners...

Ik dacht gisteravond een gemengd gezelschap aan te treffen, van mensen die ‘braaf’ kwamen luisteren naar de presentaties van woningbouvereniging en gemeente en bereid was mee te denken over beide bouwopties aan de ene kant en actievoerders die, fel tegen bebouwing in het park, die discussie zouden proberen te belemmeren. Het gezelschap bewoners was inderdaad gemengd, maar niet in haar oordeel: ‘we’ willen het park behouden. De organisatie was daarop voorbereid: de catering was luxer dan ik ooit bij een bewonersbijeenkomst had meegemaakt, een zeer kundige dame was ingehuurd om ervoor te zorgen dat iedereen gehoord werd en het gesprek gaande bleef en de ‘officials’  hadden, zo leek het, een extra training Voet-bij-stuk-houden-met-een-glimlach gevolgd.

..... en dit willen woningbouwvereniging en de gemeente

Zonder het gewenste resultaat: de keus tussen de twee bouwopties is niet besproken. Wèl vlogen argumenten door de zaal om vooral niet te gaan bouwen: het Jan Eleveld/”Ons Park” is het enige stukje groen in de wijk, dat behouden moet worden voor bewoners, groen in de stad moet sowieso gekoesterd worden, want het fijnstofpercentage in de lucht is al veel te hoog, in een ander nieuwbouwcomplex op het eiland staat een groot deel van de appartementen al maanden, zo niet jaren, leeg, de hogeropgeleiden waar de woningen voor bedoeld zijn wìllen helemaal niet zo’n woning aan het water in een wijkje zonder groen, er zijn nog genoeg oude woningen die opgeknapt kunnen wordem en simpelweg: ‘we hebben toch gezegd dat we het niet willen?’ En ‘jullie hebben toch altijd gezegd dat we inspraak hebben’?

‘We’ laten inderdaad al jaren weten dat we het Jan Eleveld, een brede groenstrook langs de voormalige spoordijk, groen willen houden. En aangezien de gemeente er nooit haast mee leek te maken om haar bouwvoornemens uit te voeren, zijn we erop gaan hopen, zelfs vertrouwen, dat op uitstel afstel zou volgen. Gemeente en deelgemeente hielden zich hierover lange tijd op de vlakte.  Zelfs nadat in 2007 de Stadsvisie 2030  uitkwam, waarin ook op het Noordereiland in nieuwbouw wordt voorzien. Toen de gemeente in 2008 duidelijk maakte dat die plannen menes waren, deden wij, de bewoners dat ook: op een zonnige middag beplantten we het tot dan toe kale stukje grond met sierplanten.

niet helemaal geslaagd voor voet-bij-stuk-houden-met-een-glimlach

Eerlijkheid gebiedt te zeggen dat het parkje zelden zo goed bezocht was als gisteravond - afgezien van tijdens grote evenementen als Camping Rotterdam en de Bavaria Cityrace (toen er een VIP-dorp stond waar eilanders niet welkom waren. In de woede/baldadigheid die daarop probeerde een jongen het terrein toch te betreden, wat hij, dankzij krachtig optreden van vijf particuliere bewakers, met zijn leven heeft moeten bekopen). Ook ik kom er niet vaak. Maar het is fijn dat het parkje er is. En ik begrijp werkelijk niet waarom er zo nodig in gebouwd moet worden. De ‘officials’ hielden vol dat zij weldegelijk naar de bewoners hebben geluisterd, want in de nieuwste plannen staan minder woningen getekend dan in eerdere plannen en blijft een groot deel van het groen behouden. Zij het als (ruime) voor- of binnentuin van nieuwe eilanders.  Ze gingen naar huis zonder aan hun opdracht te hebben voldaan, namelijk een keuze te maken tussen de twee bouwvormen. Ik ben erg benieuwd of het voet-bij-stuk-houden zal lukken.

Begin van de stemming in kiesdistict 367

Dat de afgelopen verkiezingen bijzonder zouden zijn, dat wisten we. Al had niemand zo’n Rotterdams-achtige nek-aan-nekrace verwacht. Ik schrijf 2.45 uur en de uitslag is nog altijd ongewis,  al dreigt een VVD-overwinning en is Wilders’ macht bestendigd. Wat is dit voor een land? De economie stort in en de Nederlandse kiezer beloont degenen die de lijn voorstaan die die crisis veroorzaakt heeft en de gevolgen ervan voor het gros van de slachtoffers alleen maar groter zullen maken. Of geeft de islam de schuld. Brrr.

Eerder op de avond leek het er even heel anders uit te  gaan zien. Althans in het deel van Rotterdam-Feijenoord waar ik voor het eerst in mijn leven deel uitmaakte van een stembureau. Het was er gemoedelijk, waarschijnlijk niet veel anders dan in andere stembureaus. Al heb ik - achteraf tot mijn verbazing - maar één mevrouw na het uitbrengen van haar stem met een chagrijnige grijns horen verzuchten dat ze hoopte dat ‘ze eindelijk eens wat gaan doen aan die zooi hier in Rotterdam.’ Een ander maakte bij de stembus juist een vrolijk sprongetje en riep: ‘Kom op, dat je mag winnen!’

Vrijwel klaar voor de definitieve uitslag, die veel zou afwijken van de landelijke uitslag

Zoals het de leden van een stembureau betaamt hielden wij tijdens de openingsuren onze politieke voorkeuren voor ons. Daarna werd dat steeds moeilijker. Zeker toen het ernaar uit begon te zien dat slechts enkele kiesgerechtigden in ons kiesdistrict op een andere partij bleken te hebben gestemd dan de PvdA en dat die andere partij nog eerder de SP dan de partij van Wilders was. Opluchting drong zich op, tussen het oververhitte tellen en hertellen. Ook al was duidelijk dat de kiezers die wij voorbij hadden zien komen weinig representatief waren voor de Nederlandse bevolking: mensen van Surinaamse afkomst waren in de meerderheid, gevolgd door - in moeilijk vast te stellen volgorde - Antillianen, Turken, Kaapverdianen, Marokkanen en ver weg - oorspronkelijke Nederlanders. ‘De allochtoon’ stemt, in dit deel van Rotterdam, dus duidelijk linkser dan ‘de witte Nederlander’. Vreemd lijkt me dat niet, maar dat het verschil zó groot was, dat verbaasde me toch weer wel.

Het tellen en hertellen en tellen en hertellen  zorgde voor nòg een verrassende wending van de avond. Angela, een Surinaamse bestuurskunde-studente die wat op haar cv wilde kunnen zetten, miste de laatste trein naar Arnhem. Ik bekeek de uitslagenwedstrijd dus samen met haar - zij op de bank, ik op een veel minder comfortabel stoeltje.  Angela’s teleurstelling over het saaie verloop van Nederlandse verkiezingen - ‘In Suriname is de verkiezingsdag een feestdag, mensen staan voor het stembureau nog stemmen te werven voor hum partij, met muziek en lekker eten’ - ging over in verbazing. Zoveel mensen die Wilders stemmen, zoveel mensen die VVD stemmen. Die Rutte die vooral door ‘oude harken’ (Jorritsma, T erpstra, Kroes) wordt gezoend. Nou zeg, de vorige keer zou die Verdonk bijna premier worden, nu krijgt ze helemaal geen stemmen. Wel zielig he, die Balkenende. En die Cohen die wat van een garnaal heeft. Zo’n uitslag, hij hakt erin.

Veel saainer dan in Suriname...

Het gebeurt me niet vaak. En de laatste soort artikelen waarbij ik had kunnen verwachten dat het zou gebeuren, zijn de artikelen die ik schrijf voor de woonpagina’s van AD Rotterdams Dagblad. En àls dan nog eerder bij een Facade, het soms ontroerende verhaal achter de naam op een huis, dan bij Huis, Tuin en Keuken, de rubriek waarin ik bekende regiogenoten uithoor over hun woonsituatie. Maar de afgelopen week gebeurde het. Een brok in mijn keel bij het schrijven. Voor die rubriek interviewde ik Henry van Tienen, muzikant van Indonesische afkomst uit Dordrecht. Ik ‘kende’ hem nog maar kort, via een voor mij zeer bekende Dordtenaar, die hem enkele keren had zien optreden en verder kende uit het bredere uitgaanscircuit. Het was al enige tijd bekend dat Henry van Tienen ziek was, ernstig ziek, aan een zeldzame ziekte waarvoor nog geen goede behandeling bekend is, A.L.S.  Begin dit jaar gaf hij een benefietconcert met zijn groep Bedjô, in theater De Kunstmin in Dordrecht, ten behoeve van een stichting die onderzoek doet naar de mogelijkheden tot genezing van A.L.S. En in april zag ik hem voor het eerst optreden, ook in Dordecht. Moeizaam, want al in verschillende delen van zijn lichaam verlamd. Maar vrolijk, vol humor, blij om met andere goede muzikanten samen te spelen, blij met het publiek.

Toen ik hem belde om een afspraak te maken - enigzins beschroomd, want zit iemand die zo ziek is wel te wachten op een interview over zijn huis? - begon ik me wat zorgen te maken: de ziekte heeft, bijna twee jaar nadat hij werd vastgesteld, ook zijn stembanden aangetast. Aan de telefoon was hij lastig te verstaan. Zou het in levende lijve wel gaan?

Ik moet zeggen, tijdens het interviewen ging het nog. Van Tienen had veel, heel veel te vertellen. Over hoe hij zijn conservatoriumopleiding voltooid had, over zijn jeugd in Indonesië, over zijn muziek, maar ook, graag zelfs, over hoe hij woont. Dat zijn eigen huis op een bovenverdieping niet goed aan te passen was, dus dat hij bij zijn vriendin was gaan wonen en háár huis was aangepast. Over hoe blij hij was met zijn aangepaste toilet en douche, zijn Mercedes- electrische stoel, de speciale muis en software die hem in staat stelt om muziek te blijven schrijven. Meestal gaat zo’n rubriek over mensen waar het goed mee gaat, zei hij zelf, maar ik vind het goed als mensen zien dat er anderen zijn met wie het niet goed gaat. Die overal hulp bij nodig hebben. En toch bezig blijven. Het praten kostte hem moeite en energie, maar hij was niet te stoppen. Ik voelde me na twee uur zelfs een beetje bezwaard om te gaan, ook al was er inmiddels een vriend op bezoek gekomen en wilde ik de muzikant tijd en rust met zijn vriend gunnen.

Pas toen ik de volgende dag aan het schrijven was, leek de situatie echt tot me door te dringen: deze man, 54 en als muzikant klaar om eindelijk voor een groter publiek door te breken, wil nog heel veel, maar ziet zich zelf afbrokkelen. Terwijl ik aan het schrijven was, mailde hij me een link naar een reportage die de Wereldomroep over hem had gemaakt, een maand of drie geleden. En ik zag dat hij toen een stuk beter te verstaan was dan nu. Zo hard gaat het dus. De brok kwam snel, het kostte me moeite om door te gaan met schrijven. Dus ging ik door. Sorry collega’s die liever echt over wonen schrijven, voor mij is mijn vak eerder een middel om mensen als Henry een stem te geven. Ik voel me vereerd dat hij me er de mogelijkheid toe gaf.   Zie hier het (onbewerkte) artikel: ,,Alles voor de restauratie van de piano.”

Alles voor de restauratie van de piano

In Huis, Tuin en Keuken gluren we wekelijks onbeschaamd bij een van de honderdduizenden bewoners in de regio binnen. Vandaag: muzikant Henry van Tienen (54), van onder andere de formatie Bedjô, woont bij zijn vriendin Marijke Hofmans aan de Sint Jorisweg in de 19e Eeuwse Schil in Dordrecht. Sinds 2008 weet hij dat hij A.L.S. heeft, een zeldzame zenuwziekte die steeds meer spierfuncties aantast.

HUIS
,,Ik woonde in een bovenwoning aan het Kromhout, hier vlakbij. Daar had ik ook mijn Multi-Swing Music Centre, waar we oefenden met de band en ik andere muzikanten coachte. Ik heb zoveel geld in dat pand gestoken om het geluidsdicht te maken, dat wil je niet weten. Toen de diagnose gesteld werd, zeiden ze dat ik, met veel geluk, nog drie jaar te leven zou hebben. Ik heb het verteld aan Marijke, mijn familie en kinderen en ben de weg kwijt geraakt. Eerst heb ik me lopen bezatten, toen ben ik naar Indonesië gegaan, waar ik vandaan kom. Marijke heeft zich sindsdien over me ontfermd. Zij is maatschappelijk werkster en wist wat ze moest regelen. Via de WMO heeft ze geprobeerd mijn huis te laten aanpassen. Een lift wilden ze niet vergoeden, dus werd het handiger dat ik hier kwam wonen. In maart 2009 ben ik verhuisd. De aanpassingen van het toilet en de douche zijn het belangrijkst. Mijn toilet is een Mercedes onder de toiletten. Hij gaat automatisch omhoog en omlaag en je kont wordt automatisch gewassen en gedroogd. Ook de vloer en de drempels zijn aangepast en ik heb een schuifdeur naar de kamer en een voordeur die met een knop automatisch opengaat. Mijn bed staat hier in de kamer. Verder heb ik thuiszorg en ergotherapie, een verpleegkundige, een maatschappelijk werkster, een logopedist en een fysiotherapeut, allemaal aan huis. Ik heb er nog steeds moeite mee dat ik overal hulp bij nodig heb.
Ook de bonang staat in de huiskamer, een erfstuk uit Jogja. Het is deel van de gamalan. Ik speelde alle instrumenten, was razendsnel op de bas en piano. Nu kan ik alleen nog hierop spelen. Ik heb nog zoveel muziek in mijn hoofd die ik wil vastleggen. Met speciale software en deze muis kan ik de akkoorden op noten zetten in mijn computer. De afgelopen drie maanden heb ik vijf stukken geschreven. Ik wil dat mijn muziek in ieder geval nog uitgevoerd wordt. Mijn hoofdvak op het conservatorium was geïmproviseerde muziek, dus ik ben gewend om te improviseren. In de muziek, maar ook in het leven, binnen de mogelijkheden die je hebt. Het wordt steeds moeilijker om te werken, dus ik zoek naar de balans. Als ik speel voel ik me krachtig en vergeet ik alles.
Ik heb veel spullen moeten wegdoen toen ik verhuisde. Mijn bed heb ik aan Marijkes dochter gegeven omdat ik een hooglaagbed nodig heb vanwege mijn beperkingen. Andere dingen heb ik verkocht, er was gewoon geen ruimte voor. Een dressoir, een eethoektafel, een bankstel, veel Oud-Hollandse meubels, daar houd ik van. Van de opbrengst wil ik die zwarte piano laten restaureren, een erfstuk van Marijkes moeder. Die was pianolerares. Marijke en ik kennen elkaar uit onze jeugd in Indonesië en komen allebei uit een muzikale familie. Ik kan me herinneren dat de piano bij haar thuis stond, veertig jaar geleden. En toen moet hij er ook al dertig jaar gestaan hebben. Ook mijn andere instrumenten zal ik nooit weg doen: die Roemeense contrabas en mijn Fender jazz-bass uit 1967. Die heb ik sinds mijn zeventiende en ben ik altijd blijven spelen. Ik ben nooit vreemdgegaan.”

TUIN
,,De tuin is twee weken geleden betegeld, zodat ik met mijn elektrische stoel naar buiten kan. Elfhonderd euro hebben de stenen gekost. Het is natuursteen die niet glad worden als ze nat wordt. Het betegelen is door vrienden gedaan. De barbecue hebben we onder elkaar, haar kinderen en ik, voor Marijke gekocht, voor haar verjaardag in februari. Ik was hoofdsponsor. We hebben hem deze Pinksterdagen voor het eerst gebruikt.”

KEUKEN
,,Ook de keuken is aangepast: het aanrecht is verhoogd. Maar dat heeft weinig zin omdat ik mijn handen al bijna niet meer kan gebruiken. Marijke wast en kookt hier. Zij kan zo goed koken. Ik ook, maar ik kan het niet meer laten zien. Uit eten hoef ik niet, want het valt altijd tegen. Het liefst eet ik Indonesisch. Ik ben dol op Tahu en Tempeh. Beide zijn gemaakt van sojabonen en zijn goede vleesvervangers, heel gezond en goedkoop bovendien. Omdat ik in de laatste twee jaar van mijn conservatoriumstudie geen beurs meer kreeg, verdiende ik naast mijn optredens regelmatig wat geld bij een catering met een Indonesische keuken. Toen ben ik begonnen om recepten uit Indonesië te verzamelen, van mijn moeder, ooms en tantes. Ik wil nog een kookboek uitbrengen daarmee, zodat ik ze kan overbrengen aan mijn kinderen en kleinkinderen. Het is bijna klaar, er is ook een uitgever die interesse heeft. Door de verhuizing is al het materiaal in een doos terecht gekomen, die in de kelder staat. Daar kan ik zelf nu niet bij. Ook een paar van mijn favoriete gerechten komen in het boek, zoals tahu telor en ikan boemboe bali, een heet gerecht met kabeljauw of makreel.”

Op 13 juni treedt Henry van Tienen met Bedjô op tijdens het RainbowparkFestival in het Wantijpark in Dordrecht. Hoofdpodium, vanaf 14.45 uur.

Veel huizen dragen opvallende namen. In Façade het verhaal erachter. Vandaag
‘t Kievitsnest in Oud-Beijerland

Toevluchtsoord
Op het huis van de familie Kievit, een klassiek wit huis aan de
Koninginneweg in Oud-Beijerland staat niet alleen de naam, maar ook een gesmeed
kunstwerk. Onder de krulletters Kievitsnest vliegt een kievit, daaronder een
nest met daarin een grote kievit en twee kleintjes. ,,Dan kun je het verhaal
wel raden, toch?" zegt Jeanne Kievit (63). ,,Wij heten dus Kievit, en mijn
man was heel veel weg voor zijn werk. Hij werkte voor een internationaal
graanbedrijf. Scandinavië, het Oostblok, Zuid-Amerika, de voormalige
Sovjetunie, overal kwam hij. En ik bleef thuis met onze twee dochters.”

Jeanne kwam op het idee om het huis een naam te geven naar aanleiding van
het houten vakantiehuisje van de ouders van Marinus (Rien) Kievit (64) in
Garderen. Ook dat heette Het Kievitsnest. Jeanne: ,,Op een gegeven moment was
mijn man jarig en dacht ik: ,,Wat moet ik hem nu weer geven?” Toen heb ik die
naam met het nest laten maken.” Vijf jaar hingen naam en kunstwerk op hun
vorige huis in Oud-Beijerland, nu alweer vijfentwintig jaar hier aan de
Koninginneweg, midden in het oude gedeelte van het grote dorp in de Hoekse
Waard. Een van de dochters Kievit woont er recht tegenover en ziet het nestje
en de vliegende kievit dus iedere dag.

Jeanne vertelt opgewekt over haar man die altijd op reis was. ,,Hij vloog
ook altijd weer terug naar het nest, waar het warm was en gezellig. Hij
probeerde trouwens ook in het weekend thuis te zijn. En naar de ouderavonden te
gaan.”

Riens reislust heeft ervoor gezorgd dat het echtpaar vrienden en kennissen
heeft over de hele wereld. ,,Wat wij altijd voor ogen hebben gehad is dat in
ons huis iedereen terecht kon, ook vandaar die naam. Een warm nest, een
toevluchtsoord”, vervolgt Jeanne. ,,En zo was het ook. We hadden vaak etentjes
en gasten. Nu reist mijn man niet zoveel meer. Hij werkt nog wel, maar niet
meer zo intensief. Maar een toevluchtsoord is ons huis nog steeds. Het is zelfs
zo dat vrijwel al onze gasten de naam van ons huis kennen, of de vertaling
ervan in hun eigen taal. De Russische vertaling van kievitsnest weet ik nu even
niet, maar in het Engels is het the pewits nest.”

Clementines

Clementines hebben ze allang niet meer, de kistjes uit de piana di Sibari da agricola biologica. Ook de sinaasappels uit Maroc en de appels van Francisco Pérez Martínez uit Calaspara in de Spaanse provincie Murcia hebben elders een bestemming bereikt. Wellicht, maar niet waarschijnlijk, in Wendorf, het dorpje in het rivierengebied in de Noord-Duitse deelstaat Mecklenburg-Vorpommeren, waar zij nu deel uitmaken van elf stapels kistjes van verder vrijwel niet te traceren herkomst. Onder de hoge naaldbomen, met hangende, naar lichtgroen uitlopende takken, hebben de kistjes een nieuwe bestemming gevonden, als opslagbakken voor hout, in diverse maten, vormen en structuren. Het is, voor een stadsmens welteverstaan, moeilijk voor te stellen waartoe dat hout dienen zal, anders dan om te branden in een klein knapperig vuur om onderweg bij warm te blijven of een eenvoudige maaltijd op te bereiden.

De kistjes sprokkelhout zijn handzaam en stapelbaar, handig voor in de caravan die een metertje of acht bij hen vandaan achter het grote huis staat. Toen de zomerplukkers, in hun kleurige kledij en vol van wijn voor onderweg, deze caravan hier parkeerden, moet hij knaloranje geweest zijn. Nu bladdert de verf hem van de latjes, is hij bedekt met het groen van mos en grijs van zand uit het noordoosten. Ze hadden de plukkers kunnen begeleiden op hun terugreis, de handzame kistjes sprokkelhout. Maar de plukkers bleven. Het ziet ernaar uit dat de kistjes, met de caravan, hun oorspronkelijke kleuren hier zullen verliezen.

Ik ben alweer even terug, maar zit nog vol met indrukken uit het Berlijnse en uit Wendorf. Om met Berlijn te beginnen: we brachten een bezoek aan Tempelhof, het vliegveld van de luchtbrug, waardoor West-Berlijn een groot deel van de naoorlogse jaren voorzien werd van goederen uit het westen. De geplande sluiting van het vliegveld, leidde aanvankelijk tot protesten, zowel van luchtvaartmaatschappij als van een deel van de Berlijnse bevolking. In april 2008 organiseerde het stadsbestuur een referendum waarin, ruim zestig procent vann de stemmers zich uitsprak voor sluiting van het vliegveld. Eind oktober van dat jaar was het zover. En begin mei kreeg het vliegveld een bestemming waar Berlijn trots op kan zijn en die me in Nederland ondenkbaar lijkt: een enorm stadspark. Een week na opening wisten honderden het park al te vinden. Ze vedronken een beetje in de ruimte. Maar is dat niet mooi?

AD Rotterdams Dagblad, 29 mei 2010

Veel huizen dragen opvallende namen. In Façade het verhaal erachter. Vandaag Frank en Vrij in Zuidzijde.

De vrijheid blijft

Nee, veel kon Jim van Gulik (1946) niet vertellen over de naam van zijn huis aan de Zuidzijdsedijk, net buiten het buurtschap Zuidzijde in de Hoekse Waard. Frank en Vrij stond er op toen hij het in 1989 kocht, samen met zijn vrouw Adri (1952). ,,Ik heb me er altijd frank en vrij gevoeld", zegt zij, ,,dus die naam lieten we staan." Een paar jaar geleden kwamen vier zussen op de koffie, die er waren opgegroeid en tot ongeveer 1970 moeten hebben gewoond. Jim: ,,Daarbij kwam veel emotie los. Maar ik heb niet gevraagd naar de geschiedenis van het huis en haar naam. Ik ben al lang van plan om dat eens uit te zoeken, maar tot nu toe kwam het daar niet van. Bel over een paar maanden maar eens terug."

Het onaangekondigde bezoek van het AD zette veel in gang, zegt de voormalige Pendrechter. Hij zocht eerst zijn verkoopakte terug. ,,De vorige bewoonster heette Johanna Elisa Meyll-Franken, zag ik. Toen viel gelijk het kwartje: Frank en Vrij is een mooie link naar haar meisjesnaam." Hij speurde en vond haar, tegenwoordig Lies de Rijke-Franken (1932) geheten, in Zevenhuizen. Haar verhaal: ,,Ik kwam er in 1975 wonen met mijn eerste man. Wij kwamen uit Den Haag, hadden op een flat gewoond en wat rondgezworven. Toen we dit huisje vonden zei hij: ,,Hier is Franken vrij." Dat is precies zoals ik me voelde. Aan een dijk, met voor en achter vrij uitzicht. Levendig, want er stond steeds weer anders: dan stond er koren, dan bieten, in het begin graasden er koeien en soms zagen we geitjes die vrolijk rondsprongen." Helaas kwam er een dag dat haar man wegens zijn gezondheid en zij wegens een drukke baan, hun droomhuisje niet langer konden onderhouden. ,,Ouder worden is afscheidnemen." Jos Meyll overleed in 1990. Met haar tweede man woont zij ook aan een dijk. ,,Helemaal als Frank en Vrij is het niet. Maar de vrijheid heb ik weer gevonden."

Inmiddels hebben de Guliks ook contact met andere vroegere bewoners. ,,Allemaal hebben zij van het huis gehouden", zegt Adri, ,,en dat doen wij ook. Zij gingen weg met een reden en dat was altijd een andere dan dat het huis niet beviel. Zo zal het bij ons ook gaan."